Το Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα «Β. Παπαντωνίου» (ΠΛΙ) είναι νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου.

Ιδρύθηκε το 1974 από την Ιωάννα Παπαντωνίου στη μνήμη του πατέρα της Βασιλείου Παπαντωνίου. Στεγάζεται στην τροποποιημένη σε μουσείο οικία του Βασιλείου Παπαντωνίου και η πρώτη έκθεση είχε θέμα "Πελοποννησιακές Φορεσιές".

Οι συλλογές του Ιδρύματος αριθμούν σήμερα πάνω από 50.000 αντικείμενα, που καλύπτουν όλους τους κλάδους που αφορούν στον νεότερο ελληνικό πολιτισμό.

  

Για την καλύτερη διαχείριση των συλλογών δημιουργήθηκε το πρόγραμμα ηλεκτρονικής καταγραφής μουσειακών συλλογών «ΑΡΙΣΤΕΙΔΗΣ», που χρησιμοποιείται ήδη και από άλλα μουσεία και φορείς, εκτός του ΠΛΙ.

Το 1976 αναλαμβάνει τη διεύθυνση του Μουσείου ο Στέλιος Παπαδόπουλος και δημιουργεί την απαραίτητη επιστημονική υποδομή.
Το 1977 ολοκληρώνεται η οικοδόμηση της νέας πτέρυγας και η ανακαίνιση του παλαιού κτιρίου από την αρχιτέκτονα Βιβή Μυλοπούλου και τον πολιτικό μηχανικό Δημήτρη Κρητικό. Την ίδια χρονιά το ΠΛΙ γίνεται μέλος του ICOM.
Το 1981 το ισόγειο του Μουσείου διαμορφώθηκε από τον αρχιτέκτονα Κωστή Αδαμόπουλο. Την ίδια χρονιά το ΠΛΙ βραβεύθηκε με το European Museum of the Year main Award (EMYA), που απονέμεται σε νέα ή ανακαινισμένα μουσεία, για την έκθεση "Παραγωγή, επεξεργασία και εφαρμογή των φυσικών υφαντικών υλών στην Ελλάδα". Στο σκεπτικό της επιτροπής του ΕΜΥΑ αναφέρεται: «...για την προσφορά του στη μελέτη του νεότερου ελληνικού πολιτισμού, το μέγεθος και την ποιότητα των συλλογών του, την εκπαιδευτική και καινοτόμο - από αισθητικής πλευράς - έκθεση και την πρωτοτυπία των εκπαιδευτικών του προγραμμάτων».

Στον ερευνητικό τομέα, στις δεκαετίες 1970-1980, περιλαμβάνονται έρευνες σ’ όλη την Ελλάδα, με σκοπό την καταγραφή και μελέτη του λαϊκού πολιτισμού, της μουσικής και του χορού, της προβιομηχανικής τεχνολογίας και του παιδικού παιχνιδιού.

  

 

Τα αποτελέσματα των ερευνών γίνονται ο κορμός της εκδοτικής δραστηριότητας του Ιδρύματος, με ξεχωριστή την παρουσία της επιστημονικής επετηρίδας «Εθνογραφικά», που σήμερα αριθμεί 14 τόμους και της νεότερης σειράς «Ενδυματολογικά», που έχουν ήδη εκδοθεί 5 τόμοι.

Το 1983 εκδίδεται το βιβλίο του διακεκριμένου Ελβετού εθνομουσικολόγου Samuel Baud-Bovy «Essai sur la chanson populaire grecqe», με πρόλογο του Φοίβου Ανωγειανάκη, ενώ την ίδια χρονιά κυκλοφορεί ο διπλός μουσικός δίσκος με μουσική και τραγούδια από την Κάτω Ιταλία και τη Σικελία, αποτέλεσμα της ερευνητικής εργασίας του Λάμπρου Λιάβα και του Νίκου Διονυσόπουλου.

     

Το 1985 ολοκληρώνεται η εθνομουσικολογική έρευνα σε χωριά της Κύπρου και αργότερα θα κυκλοφορήσει το μουσικό λεύκωμα «Ελληνική Δημοτική Μουσική της Κύπρου» σε επτά δίσκους, που αντιπροσωπεύουν μια επιλογή συνολικής διάρκειας 6 ωρών. Τη μουσική επιμέλεια είχε ο εθνομουσικολόγος Φοίβος Ανωγειανάκης. Την έρευνα προετοίμασε και οργάνωσε ο συνεργάτης του ΠΛΙ, Αλέκος Ιακωβίδης.

  

Τον Οκτώβριο του 1989 το ΠΛΙ ιδρύει τον «Σταθμό», το πρώτο ελληνικό Μουσείο Παιδικής Ηλικίας, που στεγάστηκε στο μηχανοστάσιο του παλαιού σιδηροδρομικού σταθμού του Ναυπλίου. Στον «Σταθμό» εφαρμόζονται καθημερινά πρωτοποριακά προγράμματα για παιδιά. Σημαντική ήταν η συμμετοχή του ΠΛΙ στο πειραματικό πρόγραμμα "ΜΕΛΙΝΑ - Εκπαίδευση και Πολιτισμός".

  

Το 1989 στο ΠΛΙ ανατέθηκε από τη Μελίνα Μερκούρη το Εθνικό Αρχείο Ενδυμασίας, ενώ το 2003 η Ιωάννα Παπαντωνίου ίδρυσε την Ελληνική Εταιρία Ενδυμασιολογίας, ως προέκταση του Αρχείου.

Το 1999 το ανανεωμένο κτίριο του Μουσείου «Βασίλειος Παπαντωνίου» στέγασε την έκθεση "Τα καλύτερα του ΠΛΙ", σε σχεδιασμό του συνεργάτη του Ιδρύματος Σταμάτη Ζάννου.
Η κτιριακή και γενικότερη ανανέωση οφείλεται στη γενναιόδωρη χορηγία του Λάζαρου Εφραίμογλου.

        

Το ΠΛΙ γιόρτασε την επέτειο των 25 χρόνων λειτουργίας με τις παρακάτω εκθέσεις:


 

  Άμφια, το ένδυμα της Ορθόδοξης Εκκλησίας,
Μουσείο Μπενάκη, Αθήνα


 

  Κρόσσια, Χιτώνες, Ντουλαμάδες, Βελάδες,
Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού, Ταύρος


 

  Γιάννης Τσεκλένης - Ένας Έλληνας σχεδιαστής μόδας,
Θέατρο Θησείο, Aθήνα
Ο Γιάννης Τσεκλένης δώρισε το σύνολο των συλλογών του στο ΠΛΙ.


 

  Jean Dessès – Ένας Έλληνας σχεδιαστής μόδας,
Κτίριο Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων, Αθήνα


 

  Οι ελληνικές φορεσιές του Λυκείου των Ελληνίδων στο έργο του Τσαρούχη,
σε συνεργασία με το Ίδρυμα Τσαρούχη,
Μουσείο Λυκείου των Ελληνίδων, Αθήνα

Σημαντικά στοιχεία ανανέωσης ήταν το πωλητήριο του Μουσείου και ο χώρος υποδοχής και πολλαπλών χρήσεων, όπου από το 1999 έχουν γίνει πολλές εκδηλώσεις και έχουν παρουσιαστεί πολλές εικαστικές εκθέσεις με πιο σημαντική την έκθεση της Μαρίας Λοϊζίδου “Σκοτεινοί θάλαμοι” το 2003, η οποία παρενέβη εικαστικά και στην έκθεση του Μουσείου, κάτι που έγινε για πρώτη φορά στην Ελλάδα.

Το 2005 παρουσιάστηκε στο Μουσείο η έκθεση “Τα Λευκά του ΠΛΙ”, όπου εκτέθηκαν νυφικά και βαφτιστικά σε συνδυασμό με εικαστική παρέμβαση στις προθήκες από τη Μαριγώ Κάσση.

Το 2006 το ΠΛΙ γιόρτασε τα 32 του χρόνια, αλλάζοντας τις εκθέσεις του και το Πωλητήριο. Στο Μουσείο Παιδικής Ηλικίας «Σταθμός» παιδιά και καλλιτέχνες δημιούργησαν εικαστικές εγκαταστάσεις, προτείνοντας την αναμόρφωσή του.
Η έκθεση ήταν αφιερωμένη στο "Ελληνικό Άστυ: Ναύπλιον 1822-1922". Στο ισόγειο του Μουσείου, σε προθήκη, εκτέθηκαν ετερόκλητα μουσειακά αντικείμενα σε μια τολμηρή ελεύθερη εγκατάσταση για να τονιστεί η πολυμορφία των συλλογών του ΠΛΙ. Αυτή η μουσειολογική πρόταση παρουσιάστηκε στο Ναύπλιο σποραδικά ήδη από το 1999 μέχρι και τον Ιανουάριο του 2006 και στις "Πτυχώσεις", την έκθεση της Πολιτιστικής Ολυμπιάδας του 2004, στο νέο κτίριο του Μουσείου Μπενάκη.

  

Το 2013 το Ίδρυμα τιμήθηκε από την Ακαδημία Αθηνών για την πολυετή προσφορά του στον πολιτισμό.

Το 2014, για να γιορτάσει τα 40 χρόνια από την ίδρυσή του, το ΠΛΙ οργάνωσε έναν αριθμό εκθέσεων στην Ελλάδα και το εξωτερικό, με πιο σημαντική την έκθεση "Αχνάρια μεγαλοπρέπειας. Μια νέα ματιά στην παράδοση της ελληνικής γυναικείας φορεσιάς". Η έκθεση αρχικά σχεδιάστηκε για το Ελληνικό Κέντρο στο Λονδίνο, ξανασχεδιάστηκε για το Κέντρο Πολιτισμού “Ελληνικός Κόσμος” στην Αθήνα και ο τελικός προορισμός ήταν το Λεβέντειο Δημοτικό Μουσείο Λευκωσίας. Στην έκθεση παρουσιάστηκαν πάνω από 40 αυθεντικά χαρακτηριστικά ελληνικά ενδύματα των συλλογών του ΠΛΙ από τον 18ο έως τις αρχές του 20ού αιώνα και ήταν αφιερωμένη στη μνήμη της Κούλας Λαιμού.

"Νύφες. Παράδοση και μόδα στην Ελλάδα", ήταν η δεύτερη έκθεση, στην οποία παρουσιάστηκε μια μεγάλη γκάμα νυφικών ενδυμάτων από τις συλλογές του ΠΛΙ, από τα κομψά και περίτεχνα νυφικά του τέλους του 19ου αιώνα έως τις πρωτοποριακές δημιουργίες των σύγχρονων σχεδιαστών και τις εκκεντρικές εμφανίσεις των νυφών του 21ου αι. Η έκθεση φιλοξενήθηκε στο νέο κτίριο του Μουσείου Μπενάκη στην Πειραιώς και εμπλουτισμένη με 38 νέες δωρεές παρουσιάστηκε στο Φουγάρο στο Ναύπλιο.

Το 2015, η νέα μόνιμη έκθεση με τον τίτλο “Οι συλλογές: Ένα ταξίδι στον χώρο και στον χρόνο” αφιερώνεται στις συλλογές του Ιδρύματος, που σήμερα αριθμούν περίπου 50.000 αντικείμενα.

Το ΠΛΙ έχει οργανώσει πολλές εκθέσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό, με πιο σημαντικές:


 

 

Βρυξέλες 1982 - Ευρωπάλια
Τρεις κύκλοι της ζωής


 

 

Αθήνα 1985 - Αθήνα Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης
Η ελληνική φορεσιά και το κόσμημα άλλοτε και τώρα


 

 

Ντάλας (Τέξας) 1990 - Salute to Greece (Ελληνική χρονιά)
H ελληνική φορεσιά


 

 

Ντάλας (Τέξας) 1990 - Salute to Greece (Ελληνική χρονιά)
Παιδικό σχέδιο - Καραγκιόζης


 

 

Αθήνα 2004 - Πολιτιστική Ολυμπιάδα
Πτυχώσεις. Από το αρχαίο ελληνικό ένδυμα στη μόδα του 20ού αιώνα


 

 

Αθήνα 2006 - Μουσείο Μπενάκη (νέο κτίριο) και

Λευκωσία 2006 - Λεβέντειο Δημοτικό Μουσείο

32 χρόνια ΠΛΙ

 


 

 

Αθήνα 2006 - 4η Ελληνική Εβδομάδα  Μόδας

6 ‘Παγκόσμιοι' Έλληνες Σχεδιαστές Μόδας

Για την έκθεση αυτή το ΠΛΙ έλαβε τιμητική διάκριση από τον Πανελλήνιο Σύλλογο Σχεδιαστών Μόδας.

 

 


 

  Λεμεσός 2007 - Ίδρυμα Λανίτη
"Ενδύεσθαι". Για ένα Μουσείο Πολιτισμού του Ενδύματος


 

 

Θεσσαλονίκη 2009 - Τελλόγλειο Ίδρυμα Τεχνών

Το Τελλόγλειο της Αλίκης και του Νέστορα

 


 

 

Αθήνα 2009 - Athens Fashion Week

"Επώνυμα"

 


 

  Αθήνα 2010
"Ενδύεσθαι". Για ένα Μουσείο Πολιτισμού του Ενδύματος

 

 

Λονδίνο 2012
6 'Παγκόσμιοι' Έλληνες σχεδιαστές μόδας

Ως μέλος του Διεθνούς Συμβουλίου Μουσείων (ICOM), το ΠΛΙ έχει οργανώσει διεθνή συνέδρια και συναντήσεις, όπως:

- Της Ομάδας Εργασίας της Επιτροπής Ενδυματολόγων του ICOM (1981)

- Της Επιτροπής Ενδυματολόγων του ICOM, στο πλαίσιο του εορτασμού των δέκα χρόνων από την ίδρυση του ΠΛΙ (1984). Τα πρακτικά της συνάντησης δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό του ΠΛΙ "Εθνογραφικά" 1983-85 (4-5).

- Της Διεθνούς Επιτροπής για την Εκπαίδευση και την Πoλιτιστική Δράση στα Μουσεία (CECA) του ICOM (1988), σε συνδιοργάνωση με το Ελληνικό Τμήμα του ICOM. Τα πρακτικά της συνάντησης δημοσιεύθηκαν σε ειδικό τόμο από το Ελληνικό Τμήμα του ICOM

- Της Διεθνούς Επιτροπής Τεκμηρίωσης (CIDOC) του ICOM (ετήσια συνάντηση, Οκτώβριος 1990, σε συνδιοργάνωση με το Ελληνικό Τμήμα του ICOM.

- 17ο συμπόσιο της Ομάδας Εργασίας των Εθνοχορολόγων του ICTM (Ιούλιος 1992), σε συνδιοργάνωση με τη Διεθνή Ομάδα Εργασίας Εθνοχορολόγων του ICTM. Τα πρακτικά της συνάντησης εκδόθηκαν σε ειδικό τόμο από το Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα

- Την 53η Ετήσια Συνάντηση Διεθνούς Επιτροπής ICOM Costume (6-12 Σεπτεμβρίου 1999)

- Την 68η Ετήσια Συνάντηση Διεθνούς Επιτροπής ICOM Costume (Σεπτέμβριος 2014)

Το ΠΛΙ συνεργάζεται σταθερά με πολλά μουσεία και φορείς της Ελλάδας και του εξωτερικού, όπως το Μουσείο Μπενάκη, το Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού, το Μουσείο Κοσμήματος Η.Λαλαούνη, το Λύκειο των Ελληνίδων Αθηνών, το Τελλόγλειο Ίδρυμα στη Θεσσαλονίκη, το Ίδρυμα Λανίτη στη Λεμεσό, το Ελληνικό Κέντρο Λονδίνου, το Παράρτημα του Πανεπιστημίου Harvard, το Παράρτημα της Εθνικής Πινακοθήκης και τον πολιτιστικό χώρο ΦΟΥΓΑΡΟ στο Ναύπλιο. Ιδιαίτερη υπήρξε η συνεργασία του ΠΛΙ με τον Δήμο Λευκωσίας, το Λεβέντειο Δημοτικό Μουσείο Λευκωσίας και την Παιδαγωγική Ακαδημία της Κύπρου, με πιο σημαντική τη δεκαετή έρευνα για τη μουσική της Κύπρου.

Στο πλαίσιο της επιστημονικής συνεργασίας με άλλα μουσεία και φορείς, το ΠΛΙ, εκτός των άλλων, συνέβαλε στη δημιουργία και οργάνωση του Λασκαρίδειου Λαογραφικού Μουσείου στη Νέα Κίο Αργολίδας (1980), καθώς και στη δημιουργία του Μουσείου Ελληνικών Λαϊκών Μουσικών Οργάνων και Κέντρο Εθνομουσικολογίας (Μ.Ε.Λ.Μ.Ο.Κ.Ε.) στην Αθήνα.

Στους κύριους στόχους του ΠΛΙ για πολλά χρόνια ήταν η μετεκπαίδευση και χορηγία υποτροφιών. Από το 1981 μέχρι το 2003 στελέχη του όπως ο Λάμπρος Λιάβας, η Ρένα Λουτζάκη, η Βασιλική Μηναίου, ο Γιάννης Κάλτσας, η Κλειώ Γκουγκουλή και ο Βασίλης Ζηδιανάκης, έχουν μετεκπαιδευτεί στο εξωτερικό σε τομείς όπως η εθνομουσικολογία, η ανθρωπολογία του χορού, η συντήρηση υφασμάτων, η βιβλιοθηκονομία, η κοινωνική ανθρωπολογία, η εθνολογία. Λόγω της οικονομικής κρίσης το Ίδρυμα δεν παρέχει πλέον υποτροφίες.

Τα 42 χρόνια του ΠΛΙ χαρακτηρίζονται από την εκτεταμένη επιτόπια έρευνα των συνεργατών του σε όλο τον ελλαδικό χώρο, στην Κύπρο και στην Κάτω Ιταλία.